ADHD – ciemna strona księżyca i 5 największych wyzwań dla liderów

Dlaczego o tym piszę?
Po moim poprzednim artykule – „Neuroróżnorodność – pracownik z ADHD a produktywność i przewaga konkurencyjna” – wielu czytelników napisało do mnie z prośbą o przyjrzenie się także tym aspektom ADHD, które są trudne i bolesne. W tamtym tekście opowiadałem, jak kreatywność, elastyczne myślenie i umiejętność szybkiego przestawiania się mogą pomóc w świecie biznesu. Ale słyszałem też: „To nie jest tak kolorowe, jak to opisałeś. To nas męczy, stresuje, wypala.”

Zadaję sobie pytanie: dlaczego te głosy są tak ważne? Ponieważ chcemy poznać pełen obraz. Jak księżyc, który od zawsze fascynuje nas swoją jasną, oświetloną stroną, ADHD ma też drugą – ciemniejszą część, często niewidoczną dla obserwatora. Jeśli chcesz lepiej zrozumieć swoich współpracowników, liderów, członków zespołu, a może i samego siebie – zapraszam w tę mniej oczywistą podróż.

Może Ci się przydać: na końcu wpisu znajdziesz listę konkretnych kroków, które możesz robić jako lider / liderka, jeśli masz w zespole osoby z ADHD.

Czym jest ADHD i dlaczego bywa tak trudne?

Wyobraź sobie długopis z wieloma kolorowymi wkładami. Osoba neurotypowa wybiera jeden kolor i spokojnie nim pisze. W ADHD wszystkie wkłady próbują pisać naraz. Z jednej strony rodzi to nieszablonowe pomysły, z drugiej – męczący chaos.

W poprzednim artykule opisywałem, jak ten chaos może być atutem w środowisku, które potrzebuje innowacji. Tutaj chcę pokazać, że ten sam mózg, który potrafi wnieść błysk genialności, potrafi też zawiesić się w stanie paraliżu, stawiając całą pracę zespołową na głowie.

Wyzwania w codziennej pracy:

1. Problemy z koncentracją i uwagą:
   Poznaj Natalię, menedżerkę ds. marketingu. Na pierwszym spotkaniu wywołała zachwyt – pomysł gonił pomysł, zespół czuł się zainspirowany. Jednak, kiedy po kilku dniach nadszedł czas realizacji, Natalia z trudem kończyła nawet jedno zadanie. Błyskawicznie rozpraszały ją nowe idee, a presja terminów ją blokowała. Zespół musiał przejmować jej obowiązki, co budziło frustrację i żal. Co można zrobić?
   Krótkie spotkania sprawdzające, priorytetyzacja zadań i jasne umowy to klucze do wsparcia. Lider zespołu może zapytać: „Natalia, mamy dziś jedną kluczową rzecz do zrobienia. Czego potrzebujesz, aby skupić się tylko na niej?”. Proste, ale konkretnie ustalone zasady mogą złagodzić chaos.
2. Impulsywność i zmienne decyzje:
   Wyobraź sobie Janka, szefa projektu, który wczoraj zdecydował o nowej strategii, a dziś zmienia ją w ostatniej chwili. Zespół czuje się zmęczony i zdezorientowany. Janek działa w trybie spontanicznych zwrotów, jakie czasem przyspieszają innowacje, a czasem niszczą dotychczasowy wysiłek. Rozwiązanie?
   Wprowadzenie zasady „chwili stop” – zanim Janek wprowadzi zmianę, organizujecie krótkie spotkanie kontrolne. Możesz zapytać: „Janek, widzę, że masz nowy pomysł. Zanim go wdrożymy, spójrzmy, jak wpłynie na obecny harmonogram. Czy to jest najlepszy moment na ten ruch?”. Ta chwila refleksji może uratować zespół przed poczuciem, że biega w kółko.
3. Hiperaktywność i trudności ze skupieniem na nudnych zadaniach:
   Ania, analityczka finansowa, ma przebrnąć przez raporty. W trakcie długich spotkań wierci się, bawi długopisem, czasem wstaje i podchodzi do okna. Inni myślą, że się nudzi lub nie szanuje czasu zespołu, a ona naprawdę próbuje nadążyć. Możliwe wsparcie?
   Krótsze, konkretniejsze spotkania, ustalenie przerw lub możliwość uczestnictwa w kluczowych punktach agendy. Można wprowadzić prosty komunikat: „Ania, jeśli potrzebujesz chwili ruchu, powiedz. Weźmy 5 minut przerwy.” Rozumiejąc to, zespół stworzy środowisko, w którym Ania będzie mogła skuteczniej funkcjonować.
4. Organizacja i zarządzanie czasem:
   Michał, programista, obiecał dostarczyć kod do piątku, ale nie doszacował czasu. Czwartek wieczór – panika. Zespół musi go ratować, a on czuje wstyd i przytłoczenie. To powtarza się zbyt często. Co robić?
   Codzienne krótkie podsumowanie: „Michał, na jakim etapie jest Twoje zadanie? Ile czasu jeszcze potrzebujesz?”. Współpraca lidera i kolegów, którzy sygnalizują trudności wcześniej, może dać Michałowi bezpieczne ramy, w których nie zgubi poczucia czasu.
5. Niskie poczucie własnej wartości:
   Kasia, specjalistka sprzedaży, porównuje się z innymi. „Dlaczego dla mnie to trudne, skoro inni robią to z łatwością?” – myśli. Zaczyna unikać wyzwań, wątpi w swoje umiejętności, traci motywację. Zespół i klienci na tym cierpią, bo Kasia wycofuje się z interakcji. Wsparcie emocjonalne i merytoryczne:
   Jasne, konkretne informacje zwrotne: „Kasiu, Twoje rekomendacje dla klienta X poprawiły naszą sprzedaż. To było realne osiągnięcie.” Uznanie za dokonania, a także skierowanie do terapii lub coachingu może pomóc Kasi zbudować pewność siebie. Dodanie kontekstu: „Widzę, że się porównujesz. Pamiętaj, każdy z nas ma inny styl pracy. W Twoim rónież widzę coś wartościowego.”

Empatia: NVC i Resonant Healing w praktyce

Kiedy emocje buzują, a atmosfera się zagęszcza, NVC (Porozumienie bez Przemocy) i Resonant Healing pomagają łagodzić napięcia. Jeśli Natalia krzyknie: „Znowu nie mogę się skupić!”, możesz odpowiedzieć w stylu NVC: „Słyszę, że czujesz frustrację, bo zależy Ci, by dotrzymać terminów i nie chcesz zawieść zespołu. Co by Ci pomogło w tym momencie?”. To pozwala skupić się na potrzebach, a nie na osądach.

Resonant Healing (wg podejścia Sarah Peyton) pomaga nazwać uczucia i potrzeby w sposób, który tworzy poczucie bezpieczeństwa. Jeśli Ania powie: „Czuję się niekompetentna, bo muszę wstać w trakcie spotkania”, odpowiedz: „Natalia, czy to jest tak, że obawiasz się oceniania? To naturalne, że szukasz sposobu, by skupić się na ważnych tematach i to chyba jest naprawdę duże wyzwanie?” Nazwanie tego doświadczenia pozwala Ani odnaleźć spokój.

Po co to wszystko?
Opisuję „ciemną stronę ADHD”, bo ta strona istnieje. Potwierdzają to badania naukowe, doświadczenia osób z tym zaburzeniem oraz relacje ich współpracowników i pracodawców. Rozumiejąc te wyzwania, możemy tworzyć bardziej świadome środowiska pracy, w których osoby z ADHD znajdują wsparcie, a zespoły nie cierpią z powodu paraliżu, chaosu i niedokończonych projektów.

W stronę równowagi
Ciemna strona księżyca nie jest po to, by przestraszyć. Jest po to, by dopełnić obraz. Tak jak poprzednio pisałem o potencjale i sile ADHD w biznesie, tak teraz pokazuję, że ten potencjał wymaga narzędzi, empatii i gotowości do dostosowania środowiska. W efekcie możemy lepiej korzystać z talentów tych osób, jednocześnie minimalizując trudności.

Zaproszenie do działania
Jeśli chcesz poznać konkretne strategie, nauczyć się empatycznej komunikacji i zbudować kulturę zespołu, w której ADHD przestaje być źródłem frustracji, a staje się wartością, napisz do mnie: biuro@michalsosin.com. Poszukajmy rozwiązań, które w Twojej organizacji pomogą zmniejszyć napięcia i jednocześnie wykorzystać innowacyjność, jaką ADHD może wnieść. Jak księżyc – mamy tu jasną i ciemną stronę, ale dopiero razem tworzą one pełnię, którą warto poznać.

Lista gotowych rozwiązań dla liderek i liderów osób neuroróżnorodnych

Najczęstsze wyzwania:

1. Koncentracja i uwaga:
   • Osoby z ADHD mogą mieć kłopot z dokończeniem zadań na czas.
   • Czasem blokuje je stres lub nadmiar pomysłów.
   • Kiedy presja rośnie, napięcie blokuje działanie.
   Co możesz zrobić?
   • Ustal z nimi wyraźne priorytety.
   • Pomóż stworzyć prostą listę zadań widoczną w kalendarzu.
   • Wprowadź krótkie spotkania sprawdzające postępy.
   • Zapytaj: „Czego potrzebujesz, by skupić się na tym jednym etapie?”
2. Impulsywność i zmiany decyzji:
   • Osoba z ADHD może szybko zmieniać zdanie lub kierunek działania.
   • To bywa dezorientujące dla współpracowników.
   Co możesz zrobić?
   • Ustal jasne zasady informowania o zmianach.
   • Zapytaj: „Czy możemy wspólnie omówić skutki tej zmiany, zanim ją wdrożymy?”
   • Pozwól zespołowi reagować na pomysły, zanim ktoś zacznie je wdrażać w chaosie.
3. Hiperaktywność i potrzeba ruchu:
   • Długie, monotonne spotkania mogą być trudne dla osób z ADHD.
   • Często potrzebują krótkich przerw lub możliwości poruszania się.
   Co możesz zrobić?
   • Organizuj krótsze spotkania z konkretnym celem.
   • Zapewnij możliwość wzięcia kilku minut przerwy w trakcie dyskusji.
   • Daj przestrzeń do zadbania o siebie: „Czy potrzebujesz chwili, by odetchnąć?”
4. Organizacja i zarządzanie czasem:
   • Osoby z ADHD często mylą priorytety lub zapominają o terminach.
   • Mają trudność z szacowaniem, ile czasu zajmie dane zadanie.
   Co możesz zrobić?
   • Razem z nimi zaplanuj dzień w prostych krokach.
   • Zaproponuj wspólne podsumowanie dnia, np. 5 minut przed wyjściem z pracy.
   • Zastosuj „buddy system” – sparuj osobę z ADHD z kolegą, który pomaga w organizacji.
5. Niskie poczucie własnej wartości:
   • Frustracja, że „inni robią to szybciej i łatwiej”, obniża samoocenę.
   • Unikanie wyzwań, lęk przed porażką, poczucie winy – to częste doświadczenia.
   Co możesz zrobić?
   • Dawaj konstruktywny feedback, oparty na faktach: „Widzę, że ukończyłeś raport na czas. To pomogło nam ruszyć dalej”.
   • Przypominaj o wcześniejszych sukcesach: „Pamiętasz, jak dwa tygodnie temu skutecznie…?”.
   • Zachęcaj do rozmowy z terapeutą lub coachem.

Co możesz zrobić już teraz?

• Jeśli masz ADHD:
  • Spróbuj prostych list zadań. Maksymalnie 6 zadań na dzień z przypisanymi priorytetami i kolejnością wykonywania.
  • Szukaj specjalisty, który Cię zdiagnozuje i wesprze lekami lub terapią. Świadomość uwalnia i pomaga. Potwierdzają to wszystkie osoby, które się zdiagnozowały i z którymi rozmawiałem.
  • Przetestuj metody samoregulacji, np. krótkie przerwy ruchowe, przypominajki w telefonie.
  • Znajdź kogoś, kto potrafi dawać empatię. To pomoże Ci szybciej wyregulować napięcie układu nerwowego.
• Jeśli jesteś liderem/liderką:
  • Zainteresuj się potrzebami osób z ADHD, pytaj o to wprost i z życzliwością.
  • Zastosuj krótkie, regularne spotkania kontrolne.
  • Wyjaśnij, jakie są priorytety i co będzie miernikiem sukcesu.
  • Ucz się komunikacji empatycznej, po to, żeby z szacunkiem i życzliwością dbać o granice swoje i innych, oraz nauczyć się rozpoznawać w jakim stanie są ludzie w zespole.
• Jeśli jesteś członkiem zespołu:
  • Zapytaj, co może pomóc i sprawdź, czy to jest OK również dla Ciebie.
  • Ustal z osobą z ADHD jasne zasady komunikacji.
  • Dawaj krótkie, precyzyjne informacje zwrotne.
  • Wspieraj, nie wyręczaj. Pytaj: „Jak mogę Ci pomóc utrzymać koncentrację?” zamiast robić coś za kogoś.

Jeśli masz pytania lub chcesz nauczyć się, jak z tym pracować na codzień – skontaktuj się ze mną.

Podziękowania:

Współautorzy artykułu (wymienieni za ich zgodą):

• Ewal Salwowska
• Maria Kiełbasa
• Piotr Jurgielewicz
• Tomasz Wojciechowski
• Katarzyna Raabe
• Małgorzata Przewalska

Pełna lista linków i tytułów:

• Nie takie krótkie zapiski o ADHD
• Challenges, Strengths, and Strategies of Software Engineers with ADHD: A Case Study
• Specific Impairments and Challenges in Women with ADHD
• Career choices and workplace challenges for individuals with ADHD
• Empowering neuro-diversity: A neuroaffirmative approach to workplace coaching
• ADHD in Adults — A Familiar Disease with Unfamiliar Challenges
• Untapped Talent
• Promoting neurodiversity without perpetuating stereotypes or overlooking the complexity of neurodevelopmental disorders
• Long-acting stimulants for treatment of attention-deficit/hyperactivity disorder: a focus on extended-release formulations and the prodrug lisdexamfetamine dimesylate to address continuing clinical challenges
• Current Evidence and Diverse Perspectives on Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder: A Systematic Review
• Barriers to and Facilitators of Using Remote Measurement Technology in the Long-Term Monitoring of Individuals With ADHD: Interview Study
• SmarTasko: Supporting short and spontaneous activities of daily living of ADHD individuals
• ADHD at the workplace: ADHD symptoms, diagnostic status, and work-related functioning
• A Comparative Study of the Sensitivity of Evaluation Tools for Pragmatic Deficits in Individuals With ADHD
• Cognitive Correlates of Risky Decision-Making in Individuals with and without ADHD: A Meta-analysis
• FOQUS: A Smartwatch Application for Individuals with ADHD and Mental Health Challenges
• Comorbid adult ADHD and bipolar affective disorder – assessment challenges
• The impact of AI on the workplace: Main findings from the OECD AI surveys of employers and workers
• How can the transition from office to telework be managed? The impact of tasks and workplace suitability on collaboration and work performance
• Workplace Environment and Its Impact on Employee’s Performance in Nepalese Commercial Banks
• Employer sanctions: The impact of workplace raids and fines on undocumented migrants and ethnic enclave employers
• People with Disabilities in the Workplace: Results of a Survey Conducted among Polish and Finnish Employers
• The Time Course of Effect of Multilayer-Release Methylphenidate Hydrochloride Capsules: A Randomized, Double-Blind Study of Adults With ADHD in a Simulated Adult Workplace Environment
• Workplace Well-Being Factors That Predict Employee Participation, Health and Medical Cost Impact, and Perceived Support
• Examining the Impact of Technology Overload at the Workplace: A Systematic Review
• Coping with COVID-19: Longitudinal Impact of the Pandemic on Adjustment and Links with Coping for Adolescents with and without ADHD
• The Conceptual Review on the Impact of Organizational Justice on Workplace Deviance and the Mediating Role of Psychological Contract Breach
• Employers’ views of the impact of mental health problems on the ability to work
• The impact of employees’ well-being on performance in the workplace
• Do Inclusive Workplace Policies Foster Employer Attractiveness? Comparative Evidence From an Online Employer Review Platform
• The Impact of Motivation on Work Efficiency for Both Employers and Employees also During COVID-19 Pandemic: Case Study from Armenia
• Robotic Mental Well-being Coaches for the Workplace: An In-the-Wild Study on Form
• The Impact of Pandemic COVID -19 in Workplace
• Intergenerational Transmission of Education and ADHD: Effects of Parental Genotypes
• Executive Function and Attention Performance in Children with ADHD: Effects of Medication and Comparison with Typically Developing Children
• Self-Reported Effects of Cannabis on ADHD Symptoms, ADHD Medication Side Effects, and ADHD-Related Executive Dysfunction
• Behavioral adjustment to asymmetric reward availability among children with and without ADHD: effects of past and current reinforcement contingencies
• The Effects of Physical Exercise on Functional Outcomes in the Treatment of ADHD: A Meta-Analysis
• Is emotion recognition the only problem in ADHD? effects of pharmacotherapy on face and emotion recognition in children with ADHD
• The Effects of Experienced Customer Incivility on Employees’ Behavior Toward Customers and Coworkers
• Brain alterations in adult ADHD: Effects of gender, treatment and comorbid depression
• The role of ADHD in academic adversity: disentangling ADHD effects from other personal and contextual factors
• A literature review and meta-analysis on the effects of ADHD medications on functional outcomes
• Effects of Physical Exercise Intervention on Motor Skills and Executive Functions in Children With ADHD: A Pilot Study
• Effects of Exercise on Cognitive Performance in Children and Adolescents with ADHD: Potential Mechanisms and Evidence-based Recommendations
• The Effects of ADHD Teacher Training Programs on Teachers and Pupils: A Systematic Review and Meta-Analysis
• Short- and Long-Term Effects of Parent Training for Preschool Children With or at Risk of ADHD: A Systematic Review and Meta-Analysis
• Acute Effects of Aerobic Exercise on Executive Function and Attention in Adult Patients With ADHD
• Correction to: Is emotion recognition the only problem in ADHD? Effects of pharmacotherapy on face and emotion recognition in children with ADHD
• Development of a psychological health promotion intervention for ultra-orthodox Jewish mothers of children with ADHD using the intervention mapping protocol
• The effect of ADHD on the life of an individual, their family, and community from preschool to adult life
• Parenting Children with ADHD
• Positive Parenting Program (3P) Can Reduce Depression, Anxiety, and Stress of Mothers Who Have Children with ADHD
• Emotion Regulation in Participants Diagnosed With Attention Deficit Hyperactivity Disorder, Before and After an Emotion Regulation Intervention
• THE EFFECTIVENESS OF FAMILY THERAPIES FOR SELECTED BEHAVIORAL DISORDERS OF CHILDHOOD
• Title of Course: The Impact of a Life of ADHD: Understanding for Clinicians and Clients CE Credit: 3 Hours (0.3 CEUs)
• Medicalização da aprendizagem e resiliência: significações produzidas na escola
• How interactions between ADHD and schools affect educational achievement: a family‐based genetically sensitive study
• Overweight in family members of probands with ADHD
• All in the Family? A Systematic Review and Meta-analysis of Parenting and Family Environment as Risk Factors for Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder (ADHD) in Children
• How Substance Problems Affect Individual Family Members
• The relationship between tics, OC, ADHD and autism symptoms: A cross- disorder symptom analysis in Gilles de la Tourette syndrome patients and family-members
• Managing Family Members: How Monitoring and Collaboration Affect Extra-Role Behavior in Family Firms
• Family Spillover Effects of Marginal Diagnoses: The Case of ADHD
• Spillover Effects of Mental Health Disorders on Family Members’ Health-Related Quality of Life: Evidence from a US Sample
• Developmental pathways from childhood ADHD to adolescent depression: insights from the ALSPAC study
• Working memory in ADHD: prefrontal/parietal connections
• Stimulation Seeking and Hyperactive Behavior in Children with ADHD: A Re-Analysis
• Assessment of the Parent-Adolescent Relationship in Teens with ADHD
• Managing ADHD